Κάστρο Μενδενίτσας

Το Κάστρο δεσπόζει πάνω από το χωριό Μενδενίτσα, στη βόρεια πλευρά του όρους Καλίδρομο, στην κορυφή ενός λόφου επιβλέποντας τον Μαλιακό και τον βόρειο Ευβοικό κόλπο καθώς και την πανάρχαια διάβαση από τη Θεσσαλία προς τη νότια Ελλάδα: τις Θερμοπύλες. Ανεγέρθηκε από τον Μαρκήσιο της Βοδονίτσας, τον Λομβαρδό ιππότη Guido Pallavicini στα πρώτα χρόνια της Φραγκοκρατίας.
Θεμελιώθηκε πάνω στα ερείπια του εξωτερικού οχυρωματικού περιβόλου της αρχαίας πόλης των Αυγειών ή Φορυγών που διαδέχτηκε την ομηρική Τάρφη.
Το 1335, μετά από μια επεισοδιακή διαμάχη για τη διαδοχή, άρχοντας της Μενδενίτσας έγινε ο Ενετός Niccolo I Zorzi, ο οποίος είχε παντρευτεί την τελευταία απόγονο των Pallavicini, την Guglielma, την «Κυρά των Θερμοπυλών».
Το 1410, το κάστρο κατελήφθη για πρώτη φορά από τους Τούρκους μετά από πολύμηνη πολιορκία. Η Μενδενίτσα κατακτήθηκε οριστικά από τους Οθωμανούς στις 20 Ιουνίου του 1414. Τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, το κάστρο προσαρτήθηκε στο πασαλίκι της Θεσσαλίας και πέρασε κάποια περίοδο ακμής. Αργότερα παραμελήθηκε καθώς οι Οθωμανοί επικράτησαν παντού και έχασε τη στρατηγική του αξία. Στην περιοχή εγκαταστάθηκαν αρκετοί Τούρκοι, κυρίως έξω από τα τείχη, και η Οθωμανική Μοντονίτσα απέκτησε φήμη ανάμεσα στους μουσουλμάνους για τον τεκκέ (μοναστήρι) των μπεκτασήδων δερβίσηδων που λειτουργούσε κοντά στον οικισμό μέχρι το ’21. Στις αρχές της Ελληνικής επανάστασης, το 1821, το κάστρο πολιορκήθηκε από τον οπλαρχηγό Δυοβουνιώτη και μετά από λίγες μέρες παραδόθηκε στους Έλληνες. Επακολούθησε σφαγή όλων των Τούρκων.
Ο εσωτερικός περίβολος, που καταλαμβάνει τη θέση της ακρόπολης της αρχαίας πόλης, διαιρείται σε δυο τμήματα με έναν διαχωριστικό τοίχο που ενισχύεται με πύργο. Το εξωτερικό τμήμα αυτού του περιβόλου διατηρείται μόλις μέχρι την επιφάνεια του εδάφους. Η πρόσβαση στο εσωτερικό τμήμα του περιβόλου, που αποτελεί και το καλύτερα διατηρημένο τμήμα του κάστρου, γίνεται από μία πύλη που ανοίγεται στον διαχωριστικό τοίχο δυτικά του πύργου. Το εσωτερικό αυτό τμήμα ενισχύεται από προμαχώνα στη βόρεια πλευρά και από τετράγωνο πύργο στη βορειοανατολική. Στο εσωτερικό του υπάρχουν ερείπια κτηρίων και δεξαμενές. Η τοιχοποιία του κάστρου αποτελείται από σχεδόν εξ ολοκλήρου από κομμάτια της αρχαίας ακρόπολης, καθώς και από τμήματα αργολιθοδομής με ενδιάμεσες πλίνθους και συνδετικό κονίαμα, ενίοτε με ενσωματωμένο αρχαίο υλικό σε δεύτερη χρήση.